Beren aan de Sterrenhemel

 

De Grote Beer

 

  n van de bekendste sterrenbeelden is natuurlijk De Grote Beer, of in het latijn Ursa Major. Het is tevens n van de grotere sterrenbeelden en het behoort tot de circompolaire sterrenbeelden. Dat betekent dat het een sterrenbeeld is dat altijd boven de horizon te vinden is. In onze streken komt de Grote Beer nooit op en gaat nooit onder.

 

Het sterrenbeeld heeft zijn naam wellicht te danken aan zijn hoge noordelijke ligging aan de sterrenhemel. Alleen een beer kan op die grote (koude) hoogte overleven.  

 

  De naam is reed ontstaan in de oudheid maar het is opvallend dat bijvoorbeeld ook een aantal Indiaanse stammen er een beer inzagen.

 

De zeven helderste sterren van de Grote Beer worden wel de steelpan genoemd. Het sterrenbeeld Grote Beer is veel groter dan alleen de steelpan. De pan is dan een stuk van het lichaam van de beer. De steel is zijn staart. In het voorjaar vind je de Grote Beer bijna recht boven je hoofd aan de hemel. In het najaar kun je het laag in het noorden vinden.  

 

Hoe de Grote Beer aan de hemel komt? Er was eens een meisje, Callisto, dat heel erg van jagen hield. Daarom beloofde ze de godin van de jacht, Diana, dat ze nooit zou trouwen. Dat deed ze toch en ze kreeg een zoon. Diana was z boos, dat ze Callisto in een beer veranderde.

  Jaren later kwam Callisto haar zoon weer tegen, maar toen ze hem wilde omhelzen dacht hij dat de beer hem aanviel. Hij pakte zijn wapens en zou de beer gedood hebben als niet de oppergod Zeus de beer ineens van de aarde weghaalde en aan de hemel zette. Diana wilde niet, dat de beer uit zou kunnen rusten als hij onder de horizon was. Vandaar dat je de Grote Beer altijd kunt zien.

 

Dit verhaal verklaart niet waarom de beer zo'n lange staart heeft; gewone beren hebben immers maar een heel klein stompje. Hiervoor geeft een indiaanse legende een aardige verklaring: ergens in een bos, waar de bomen 's nachts konden lopen, liep eens een beer tegen zo'n boom op. Deze boom, een eik, werd boos en greep naar de beer, maar hij kon alleen de staart van de beer nog maar te pakken krijgen. De beer rende weg, maar de boom hield vast.

Zo liepen ze tot het begin van de morgen achter elkaar aan te rennen en de staart van de beer werd steeds verder uitgerekt. De boom zag dat hij de beer toch niet te pakken kon krijgen en hij moest bovendien terug naar zijn plaats. Toen gaf hij zo'n slinger aan de staart van de beer, dat deze tussen de sterren terecht kwam, met lange staart en al.  

 

 

De Kleine Beer

 

  In de Griekse mythologie is de Kleine Beer Arcas, de zoon van Callisto. Zoals hierboven bij de Grote Beer beschreven werd Callisto door Diana in een beer veranderd en door Zeus aan de hemel gezet. Later kwam haar zoon Arcas haar in de vorm van de Kleine Beer gezelschap houden.

 

Het sterrenbeeld Kleine Beer is vooral bekend doordat de Poolster deel uitmaakt van dit sterrenbeeld. De Poolster is niet bekend doordat de ster zo helder is. Nee, die helder heid van de Poolster valt eigenlijk best tegen. Tientallen andere sterren zijn veel helderder.  

 

  De Poolster is bekend doordat deze ster erg dicht bij de noordelijke hemelpool staat. Als je op de noordpool van de aarde zou staan, vind je de Poolster bijna recht boven je hoofd aan de hemel. Doordat de aarde om zijn as draait lijken alle sterren in de loop van 24 uur nmaal om de Poolster te bewegen.

 

Met behulp van de buitenste twee sterren van de pan van de steelpan van de Grote Beer kun je de Poolster gemakkelijk aan de hemel vinden. Als je de afstand tussen die beide sterren vijfmaal naar boven (dus uit de pan) verlengt, kom je bij de Poolster terecht.  

 

 

 

De Berenhoeder

 

  Het sterrenbeeld Botes wordt ook wel Berenhoeder of Ossendrijver genoemd. Het sterrenbeeld kun je vinden als je de staart van de Grote Beer naar beneden verlengt. Je komt dan uit bij de heldere ster Arcturus (dat betekent berenhoeder).

 

Als je goed een hele nacht kijkt, lijkt het net alsof Botes achter de beren aan loopt (dat komt natuurlijk door de draaiing van de aarde om zijn as). Er wordt wel gezegd dat Botes de ploeg heeft uitgevonden.  

 

  Het sterrenbeeld Botes staat in het voorjaar hoog in het zuiden. Het sterrenbeeld lijkt een beetje op een vlieger. Zelfs de staart van de vlieger ontbreekt niet!

 

Vergeet mijn gastenboek niet!